اختلال روان تنی

روانشناسی علمی را با روانشناس بالینی می آموزیم

اختلال روان تنی Psychosomatic Disorder

۸۱ بازديد

اختلال روان تنی-دکتر مهدی صارمی نژاد شیراز
اختلال روان‌تنی (Psychosomatic Disorder)
برای تعریف این اختلال باید گفت که اختلال روان تنی به شرایطی اطلاق می‌شود که در آن عوامل روانی و عاطفی نقش مهمی در بروز و تشدید علائم جسمانی دارند. در این نوع اختلالات، نشانه‌های فیزیکی و جسمانی بدون وجود علت فیزیکی نمایان می شوند و یا شدت می‌یابند. در زیر به بررسی جامع این اختلال پرداخته می‌شود که به صورت خلاصه از کارگاه اختلالات مهدی صارمی نژاد روان شناس بالینی و مشاور شیراز جمع آوری شده است:
 
 تعریف اختلال روان‌تنی
اختلال روان‌تنی به معنای تأثیر مستقیم عوامل روانی بر بروز یا تشدید بیماری‌های جسمانی است. این شرایط زمانی رخ می‌دهد که اضطراب، استرس، افسردگی یا دیگر مشکلات روانی باعث به وجود آمدن نشانه های فیزیکی در فرد درگیر با اختلال می شود یا گاهأ این علائم در فرد تشدید می شود، که با مراجعه به پزشک متخصص هیچ علت و یا نقص و بیماری فیزیکی در فرد مشاهده نمی شود.
تشخیص اختلال روان‌تنی معمولاً شامل ارزیابی جامع پزشکی و روانشناختی است. پزشکان ابتدا تلاش می‌کنند تا علل فیزیکی علائم را شناسایی کنند. در صورتی که همان طور که گفته شد علت فیزیکی مشخصی یافت نمی شود، لذا ارزیابی روانشناختی انجام می‌شود تا ارتباط بین عوامل روانی و علائم جسمانی بررسی شود.
 
علل و عوامل مؤثر
  • استرس و اضطراب: استرس و اضطراب می‌توانند سیستم ایمنی بدن را تضعیف کنند و موجب بروز یا تشدید علائم فیزیکی شوند.
  •  افسردگی: افسردگی می‌تواند باعث تغییرات در سطح انرژی، خواب، و اشتها شود که به نوبه خود علائم جسمانی ایجاد می‌کنند.
  • تجارب تلخ گذشته: تجارب تلخ گذشته مانند سوءاستفاده، تروما یا از دست دادن عزیزان می‌توانند به اختلالات روان‌تنی منجر شوند.
  • عوامل شخصیتی: برخی افراد به دلیل ویژگی‌های شخصیتی خود مانند حساسیت بالا، ممکن است بیشتر مستعد این اختلالات باشند.
  علائم شایع
علائم اختلال روان‌تنی بسیار متنوع هستند می توانند از یک سردرد ساده تا درد قفسه سینه و... را شامل شوند و با توجه به بدن هر فرد این مشکلات می تواند تغییر کند، به طور کلی این نشانه ها شامل موارد زیر می باشد:
  • دردهای جسمانی: سردرد، کمردرد، دردهای عضلانی و مفصلی و...
  • مشکلات گوارشی: زخم معده، سندرم روده تحریک‌پذیر، معده درد و حالت تهوع و...
  • مشکلات قلبی: تپش قلب، درد قفسه سینه، احساس سنگینی در قفسه سینه
  • مشکلات پوستی: کهیر، خارش
  • سایر علائم: خستگی مزمن، مشکلات خواب
میزان شیوع اختلال روان تنی
اختلالات روان‌تنی به طور کلی می‌توانند هر دو جنسیت را تحت تأثیر قرار دهند، اما برخی مطالعات نشان می‌دهند که این اختلالات در بانوان شایع‌تر هستند. چند عامل می‌تواند سبب بروز این تفاوت گردد که در ادامه به آن اشاره می شود:
 
عوامل روان‌شناختی و اجتماعی
  • افسردگی و اضطراب: زنان به طور کلی بیشتر از مردان به افسردگی و اضطراب مبتلا می‌شوند، که این دو عامل می‌توانند خطر ابتلا به اختلالات روان‌تنی را افزایش دهند.
  • ابراز احساسات: زنان ممکن است تمایل بیشتری به ابراز احساسات و شکایات جسمانی داشته باشند، در حالی که مردان ممکن است احساسات خود را بیشتر سرکوب کنند.
  • نقش‌های اجتماعی و استرس‌های مرتبط: زنان اغلب نقش‌های چندگانه‌ای مانند کار، خانه‌داری و مراقبت از خانواده را ایفا می‌کنند که می‌تواند سطح استرس را افزایش دهد و احتمال بروز علائم روان‌تنی را بیشتر کند.
 
 عوامل بیولوژیکی
  • تغییرات هورمونی: تغییرات هورمونی در طول چرخه قاعدگی، بارداری و یائسگی می‌تواند به تغییرات روانی و فیزیکی منجر شود که برخی از آن‌ها ممکن است به اختلالات روان‌تنی مرتبط باشند.
 
مطالعات و تحقیقات
طبق مطالعات مختلف زنان بیشتر از مردان به اختلالات روان‌تنی مبتلا می‌شوند. به عنوان مثال، تحقیقات نشان می‌دهد که زنان بیشتر از مردان علائم جسمانی مانند دردهای مزمن، خستگی، و مشکلات گوارشی را گزارش می‌دهند که می‌تواند به عوامل روانی مرتبط باشد.
 پس می توان نتیجه گرفت که در مجموع، اگرچه اختلالات روان‌تنی می‌تواند در هر دو جنسیت رخ دهند، اما به نظر می‌رسد که زنان بیشتر از مردان به این نوع اختلالات مبتلا می‌شوند. این تفاوت ممکن است به دلیل ترکیبی از عوامل روان‌شناختی، اجتماعی و بیولوژیکی باشد. تشخیص و درمان به موقع این اختلالات برای هر دو جنسیت از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

  درمان
درمان اختلال روان‌تنی معمولاً شامل یک رویکرد چندگانه است و هر درمانگر با توجه به تخصص اصلی خود می تواند از یک یا تمام مواردی که اشاره می شود در رود درمان استفاده کند که ممکن است شامل موارد زیر باشد:
  • درمان دارویی: استفاده از داروهای ضدافسردگی، ضداضطراب یا مسکن‌ها.
  • روان‌درمانی: مشاوره و روان‌درمانی برای مدیریت استرس، اضطراب و افسردگی.
  • تکنیک‌های آرامش‌بخش: یوگا، مدیتیشن، تمرینات تنفسی
  • تغییرات سبک زندگی: رژیم غذایی مناسب، ورزش منظم، خواب کافی
 
راه های پیشگیری
پیشگیری از بروز اختلالات روان‌تنی شامل مدیریت استرس، داشتن سبک زندگی سالم، حفظ روابط اجتماعی مناسب و استفاده از تکنیک‌های آرامش‌بخش است. همچنین مهم است که در صورت بروز مشکلات روانی، سریعاً به مشاور یا روانشناس مراجعه شود تا از تشدید علائم جسمانی جلوگیری شود و فرد بتواند تنش های مضر را با روش درست و با کمک درمانگر از سر بگذراند.
 
نتیجه‌گیری
اختلالات روان‌تنی نمونه‌ای از تعامل پیچیده بین ذهن و بدن می باشد که نیاز به تشخیص و درمان جامع دارد. با درک بهتر این اختلالات و استفاده از روش‌های درمانی مناسب، می‌توان کیفیت زندگی افراد مبتلا را بهبود بخشید.