اختلال روان‌تنی (Psychosomatic Disorder)

• استرس و اضطراب: استرس و اضطراب می‌توانند سیستم ایمنی بدن را تضعیف کنند و موجب بروز یا تشدید علائم فیزیکی شوند.
•  افسردگی: افسردگی می‌تواند باعث تغییرات در سطح انرژی، خواب، و اشتها شود که به نوبه خود علائم جسمانی ایجاد می‌کنند.
• تجارب تلخ گذشته: تجارب تلخ گذشته مانند سوءاستفاده، تروما یا از دست دادن عزیزان می‌توانند به اختلالات روان‌تنی منجر شوند.
• عوامل شخصیتی: برخی افراد به دلیل ویژگی‌های شخصیتی خود مانند حساسیت بالا، ممکن است بیشتر مستعد این اختلالات باشند.

• دردهای جسمانی: سردرد، کمردرد، دردهای عضلانی و مفصلی و...
• مشکلات گوارشی: زخم معده، سندرم روده تحریک‌پذیر، معده درد و حالت تهوع و...
• مشکلات قلبی: تپش قلب، درد قفسه سینه، احساس سنگینی در قفسه سینه
• مشکلات پوستی: کهیر، خارش
• سایر علائم: خستگی مزمن، مشکلات خواب

• افسردگی و اضطراب: زنان به طور کلی بیشتر از مردان به افسردگی و اضطراب مبتلا می‌شوند، که این دو عامل می‌توانند خطر ابتلا به اختلالات روان‌تنی را افزایش دهند.
• ابراز احساسات: زنان ممکن است تمایل بیشتری به ابراز احساسات و شکایات جسمانی داشته باشند، در حالی که مردان ممکن است احساسات خود را بیشتر سرکوب کنند.
• نقش‌های اجتماعی و استرس‌های مرتبط: زنان اغلب نقش‌های چندگانه‌ای مانند کار، خانه‌داری و مراقبت از خانواده را ایفا می‌کنند که می‌تواند سطح استرس را افزایش دهد و احتمال بروز علائم روان‌تنی را بیشتر کند.

• تغییرات هورمونی: تغییرات هورمونی در طول چرخه قاعدگی، بارداری و یائسگی می‌تواند به تغییرات روانی و فیزیکی منجر شود که برخی از آن‌ها ممکن است به اختلالات روان‌تنی مرتبط باشند.

• درمان دارویی: استفاده از داروهای ضدافسردگی، ضداضطراب یا مسکن‌ها.
• روان‌درمانی: مشاوره و روان‌درمانی برای مدیریت استرس، اضطراب و افسردگی.
• تکنیک‌های آرامش‌بخش: یوگا، مدیتیشن، تمرینات تنفسی
• تغییرات سبک زندگی: رژیم غذایی مناسب، ورزش منظم، خواب کافی

ضربه یا تروما به انگلیسی ( Trauma  ) :
در ابتدای این مقاله اول به بررسی تعریف تروما از نظر علم پزشکی به صورت خلاصه پرداخته می شود و در ادامه از منظر روانشناسی به طور کامل به بررسی آن پرداخته می شود.

تروما در پزشکی:
از نظر دانش پزشکی  به هر نوع ضربه، جراحت، شوک، آسیب و حادثه وارد شده بر بدن گفته می‌شود، مشروط به اینکه این موارد از خارج به بدن وارد شده باشد و عامل درونی، علت ایجاد آسیب نباشد. از سال ۱۹۶۷ میلادی افراد آسیب دیده ترومایی به عنوان یک بیمار و نه یک حادثه دیده مورد توجه قرار گرفتند با این وضعیت بخش اورژانس و مراقب‌های پزشکی تغییرات مهم و مثبتی انجام دادند. تروما چهارمین عامل آماری در مرگ و میر در جهان شناخته می‌شود.

• پلی تروما
• ترومای سر
• ترومای سینه
• ترومای شکم
• ترومای صورت
• ترومای طناب نخاعی
• ترومای لگن
• ترومای بافت نرم

 در قسمت بالا به صور ت خلاصه تعریف تروما از منظر علم پزشکی شرح داده شد و با توجه به آن می توان این برداشت کلی را داشت که تروما شامل وارد شدن ضربه ای شدید از محیط خارج به فرد است که می تواند سبب آسیب های جدی شود در ادامه این مقاله که برگرفته از کارگاه­های مهدی صارمی نژاد روانشناس بالینی است به بررسی تروما از منظر روانشناسی پرداخته می شود و از زبان یک روان درمانگر  این امر تحلیل می شود.

آنچه درباره تروما باید دانست:

از نظر علم روانشناسی ترومای روانی پاسخ به رویدادی است که فرد آن را به شدت استرس زا می داند و یا به زبان دیگر آمادگی مواجه شدن با آن را ندارد. به عنوان مثال رخ دادن بلایای طبیعی مثل زلزله و سونامی و... یا یک حادثه ناگهانی می تواند برای فرد آسیب زا باشد. تروما می تواند باعث بروز علائم جسمی و روحی مختلفی شود که می تواند در هر فرد نمپدی متفاوت داشته باشد. نکته قابل توجه این امر است  که همه ی کسانی که اتفاقات استرس زا را تجربه می کنند دچار تروما نمی شوند. در واقع تروما انواع مختلفی را شامل می شود.

در برخی افراد علائم تروما زودگذر است و شاید فرد بدون کمک درمانگر هم بتواند به تنهایی از این مرحله گذر کند اما در برخی دیگر از انواع تروما اثرات ناشی از آن برای طولانی مدت باقی خواهد ماند که فرد به تنهایی قادر به رفع آن نیست و بهتر است از متخصص کمک بگیرد. برای درمان تروما  ابتدا باید ریشه ی شکل گیری آن را پیدا کرد و سپس راه حل های اثرگذاری برای کنترل علائم آن پیاده شود و بعد از کاهش علائم در فرد می توان از روش هایی ترکیبی از روان درمانی و CBT و... برای کمک به فرد درگیر با تروما کمک گرفت که در ادامه در بخش درمان به آن پرداخته می شود.

 برای مطالعه دیگر مقالات کلیک کنید:  نمایش 

برای درک بهتر این ضایعه لازم است که در ادامه به تعریف دقیق آن از منظر روانشناسی پرداخته شود.

تروما چیست؟

تروما در حقیقت پاسخی احساسی به یک اتفاق وحشتناک مانند تصادف، تجاوز جنسی و یا بلایای طبیعی و... است. لزا تروما می تواند پاسخی برای موقعیت هایی باشد که فرد آنها را از لحاظ روحی و فیزیکی تهدید آمیز یا آسیب زننده بداند. فرد آسیب دیده ممکن است طیف وسیعی از احساسات مختلف مثل غم، خشم، ترس، خجالت و... را پس از حادثه و در دراز مدت احساس کند. و همچنین ممکن است این افراد احساس گیجی، درماندگی و شوکه شدن داشته باشند و یا هضم اتفاق رخ داده برایشان بسیار دشوار باشد به طوری که اغلب این افراد بیان می کنند که انگار از زمان و مکان خارج شده اند و نمی دانند چکار می کنند به طور مثال در تجاوز بعضی افراد این رویداد را فراموش می کند و مغز برای حفظ بقای فرد و کاهش سطح تنش های ناشی از این رویداد فراموشی را پیشه می کند و این خود نشان می دهد که تروما برای هر فرد و با توجه به اتفاقی که باعث رخ دادن آن شده است می تواند چقدر پیچیده باشد، این موارد نمونه کوچکی از واکنش های روحی است که هر فرد بعد از رخ دادن تروما آن را تجربه میکند. اما این تنها بخشی از تجربه هر فرد است زیرا اکثر این افراد نشانه های فیزیکی  از این رخ داد را با خود یدک می کشند که نه تنها روان آسیب دیده آن ها را درگیر کرده است بلکه عمق این تروما به جسم آن ها هم آسیب وارد کرده است در اینجاست که ریشه یابی درد های ناشی از روان تنی در افراد اهمیت زیادی پیدا می­کند.

تروما ممکن است تاثیرات طولانی مدتی بر سلامت روانی فرد بگذارد. و چنانچه با گذشت زمان از شدت علائم کاسته نشود و ادامه داشته باشد تروما در فرد به اختلال استرس پس از سانحه(PTSD) تبدیل می شود.

انواع مختلف تروما عبارتند از:

• ترومای شدید ولی زودگذر

این نوع تروما ناشی از اتفاقی استرس زا یا خطرناک است.

• ترومای مزمن

ترومای مزمن ناشی از قرار گرفتن مکرر و طولانی مدت در معرض رویدادهای بسیار استرس زا مانند کودک آزاری، زورگویی یا خشونت خانگی است.

• ترومای پیچیده

این نوع تروما ناشی از قرار گرفتن در معرض چندین موقعیت آسیب زا می باشد.

• ترومای ثانویه یا ترومای نیابتی

 در این نوع تروما فرد آسیب دیده در اثر ارتباط با افراد آسیب دیده ی دیگر در واقع علائم خود را تشدید می کند.

علائم تروما

علائم تروما می تواند شدید یا خفیف باشد. عوامل زیادی تعیین کننده ی چگونگی تاثیر یک رویداد آسیب زا بر هر شخص هستند. این عوامل عبارتند از:

• شخصیت افراد
• سلامت روانی افراد
• مواجهه قبلی با رویدادهای آسیب زا
• نوع و ویژگی های رویدادهای آسیب زا
• پیشینه و رویکرد افراد برای مدیریت احساسات

می­شوند.

اتفاقات تروماتیک( آسیب زا)

تروما در کودکان

درمان تروما

روش های درمانی متعددی وجود دارند که  می توانند به افراد آسیب دیده در اثر تروما ها کمک کنند تا با علائم خود کنار بیایند و کیفیت زندگی خود را بهبود بخشند.

مراجعه به کلینیک های روانشناسی

نخستین قدم برای درمان تروما تراپی است. به طور کلی فرد می بایست از درمانگری که در مواجه و درمان تروما با تجربه است، کمک بگیرد. رویکرد های درمانی که برای فرد آسیب دیده در اثر تروما مناسب هستند عبارتند از:

• رویکرد شناختی-رفتاری
• حساسیت زدایی و پردازش مجدد
• هیپنوتیزم برای بررسی ریشه های تروما و کاهش علائم ناشی از آن
• روانکاوی

لازم به ذکر است که یک درمانگر تروما همواره باید از ترکیبی از تمام این رویکرد های درمانی استفاده کند تا درمانی با اثر بخشی بیشتر رقم بخورد.

درمان های فیزیکی

برخی از درمانگران از تکنیک های جسمی برای کمک به ذهن و بدن فرد به جهت پردازش تروما استفاده می کنند. درمان های فیزیکی انواع مختلفی دارند که شامل موارد زیر می باشند:

روان درمانی حسی حرکتی

• تحریک نقاط مختلف بدن با طب سوزنی
• درمان های لمسی

نتیجه گیری

تروما شامل رخ دادن اتفاقات ناگوار دردوران های مختلف زندگی فرد است که ممکن است در هر سنی ایجاد شود. این افراد بهتر است به روان درمانی مراجعه کنند زیرا گاهی فرد متوجه تاثیرات تروما  بر زندگی اش نمی شود و نیاز به کمک گرفتن از فردی متخصص دارد. نکته مهمی که درباره ی این رخ داد ثبت شده در حافظه و درد ناشی از آن وجود دارد این است که این مشکل قابل درمان است و می­توان اثر این اتفاقات ناگوار را کم کرد. همچنین لازم است بدانید تروما اتفاق بدی است که در اثر یک آزار جنسی یا تصادف و … اتفاق می افتد و فرد نباید نسبت به آن شرمگین و خجالت زده باشد ، بلکه باید برای درمان آن اقدامات لازم را انجام دهد.