دکتر مهدی صارمی نژاد روانشناس بالینی

اختلال بیش‌فعالی یا نقص توجه که به انگلیسی (Attention deficit hyperactivity disorder) و به اختصار ADHD نامیده می شود.  طبق DSM-5 زیر گروه اختلال رشدی عصبی است . و به الگو مداوم بی توجهی و یا بیش فعالی- تکانشگری که با کارکرد یا رشد فرد تداخل دارد اشاره می کند (کارکرد رفتاری فرد و میزان تحرکش مناسب سنش نمی باشد) و عموما رشد این علایم به حدی است که با سطح رشد فرد نا هماهنگ است و می تواند به شکل چشم گیری روی فعالیت های اجتماعی، تحصیلی و شغلی فرد تاثیر مستقیم و منفی بگذارد. ADHD تأثیر منفی بر کیفیت زندگی مرتبط با سلامتی بیمار دارد که ممکن است توسط سایر شرایط روانی مانند اضطراب و افسردگی بیشتر تشدید شود یا خطر ابتلا به آن را افزایش دهد

علائم این اختلال ناشی از نقص در عملکرد اجرایی  فرد است، و وجود اختلال در تنظیم عاطفی فرد اغلب به‌ عنوان یک علامت اصلی در تشخیص و شناسایی در نظر گرفته می‌شود. در کودکان، مشکلات توجه ممکن است منجر به عملکرد ضعیف در مدرسه شود.  این اختلال با سایر اختلالات عصبی رشدی و روانی و همچنین برخی از اختلالات غیر روانی همراه است که می‌تواند باعث اختلالات مضاعف به خصوص در جامعه مدرن شود. اگرچه افراد مبتلا به ADHD ممکن است برای حفظ توجه بر روی وظایفی که مستلزم (پاداش یا تنبیه تأخیری) هستند، تلاش بسیاری نیاز داشته باشند، با این حال اغلب قادرند برای کارهایی که برایشان جالب یا باارزش است، سطح توجه غیرمعمول طولانی و شدیدی را نشان دهند؛ این مسئله به عنوان  بیش تمرکزی نیز شناخته می شود

لازم به ذکر است که این علائم باید حداقل شش ماه مشاهده شوند و فرد باید قبل از ۱۲ سالگی این علائم را بروز داده باشد و نکته دیگر برای تشخیص این اختلال این امر است که نشانه ها باید در بیش از دو موقعیت یا فعالیت خود را نمایان کرده باشد، باید توجه داشت که اختلال روانی دیگری آن نشانه ها را توجیه نمی کند.

اختلالADHDشامل سه نوع می باشد:

1. ناشی از نقص توجه: که وجود شش علامت در طی شش ماه باید در فرد مشاهده شود
2. ناشی از بیش فعالی تکانشگری: که وجود شش علامت در طی شش ماه برای تشخیص آن لازم است
3. نوع ترکیبی: که ترکیبی از دو مورد ذکر شده می باشد و ۹ علامت در طی شش ماه معمولا در این گروه مشاهده می شود

نارسایی توجه:
نشانه های فرد درگیر با این نوع از اختلال بدین صورت است که این افراد قادر نیستند به جزئیات توجه دقیقی داشته باشند و معمولا در تکالیف تحصیلی، شغلی و یا سایر فعالیت ها خطاهایی ناشی از عدم توجه کافی بروز می دهند. آنها اغلب در حفظ توجه بر روی تکالیف یا کار خاصی مشکل دارند و در صحبت مستقیم با این افراد اغلب این احساس به مخاطب دست می دهد که او حرف هایش را گوش نمی دهد، همچنین آنها اغلب قادر نیستند که دستور العمل ها را دنبال کنند و یا به ندرت می توانند فعالیت هایی را که شروع می کنند به پایان برسانند، معمولا در دوران مدرسه از انجام تکالیفی که نیاز به تمرین ذهنی مداوم دارد سر باز می زنند یا به بیان ساده تر از انجام آن ها نفرت دارند، اکثرا وسایل مربوط به خود و یا ابزار لازم برای انجام فعالیت های خود را گم میکنند و در کارهای روزمره نیز بسیار فراموشکار هستند با محرک های خارجی به راحتی حواسشان پرت می شود و عموما در سازمان دهی کار ها و فعالیت های خود مشکل دارن و همین امر سبب می شود تا اضطراب زیادی را متحمل شوند.
بیش فعالی و تکانشگری:
 افراد درگیر با این نوع از اختلال اغلب این نشانه ها را از خود بروز می دهند، مدام دست و پای خود را تکان می دهند و در یک جا نمی توانند آرام برای مدتی بنشینند و روی صندلی وول می خورند و در مکان هایی مثل کلاس یا سر کار که نیاز به چند ساعت نشستن مداوم دارد صندلی خود را تکان می دهند در کودکان درگیر با این نوع از اختلال اغلب مشاهده می شود که در مکان هایی که مناسبتی ندارد کودک مدام در حال دویدن و شیطنت است و از دیوار بالا می رود اما این رفتار در نوجوانان و بزرگسالان در گیر با این مدل از اختلال به صورت حس بی قراری بروز پیدا می کند، معمولا این افراد زیاد حرف می زنند  در کلاس یا در جمع ها اکثرا قبل از پایان یافتن کامل سئوال به سئوال پاسخ می دهند. آنها عموما قادر به انتظار کشیدن برای نوبت نیستند و مدام مشاهده می شود که در حرف دیگران می پرند و فعالیت های آنان را قطع می کنند.

نکته قابل توجه برای تشخیص این اختلال این امر است که فرد باید ۶ مورد از علائم را داشته باشد به طوری که تاثیر منفی بر فعالیت های او داشته باشد در بزرگسالان و نوجوانان ۱۷ سال به بالا وجود حداقل پنج علامت  ضروری است و علائم لزومآ بازتاب مقابله ای، نافرمانی، مخالفت جویی یا عدم درک دستورات داده شده نیست.

میزان شیوع اختلالADHD:

به طور خلاصه می توان گفت میزان شیوع این اختلال طبق ویرایش پنجم DSM-5 ، پنج درصد در کودکان و دو و نیم درصد در بزرگسالان گزارش شده است. و پسران تقریباً دو برابر بیشتر از دختران و مردان ۱٫۶ برابر بیشتر از زنان تشخیص داده می‌شود، این اختلال اکثراً در دختران نادیده یا در اواخر زندگی تشخیص داده می‌شود زیرا علائم آنها گاهی با معیارهای تشخیصی ناهمخوانی دارد. و معمولا افرادی که علائم این اختلال را در کودکی نشان داده اند تا پایان عمر با آن درگیر بوده اند.

اختلالات همبود با اختلال ADHD  شامل مواردی چون:

• سلوک
• نافرمانی مقابله ای
• افسردگی و سایر اختلالات خلقی
• اختلالات یادگیری
• نشانگان تورت

ارزیابی و تشخیص اختلال بیش فعالی (ADHD)  :

فرآیند تشخیص برای این اختلال امری مشترک در بین بررسی نتایج از بین چند حوزه مختلف است که شامل : حوزه پزشکی، روانشناسی و بررسی عملکرد های فرد در حوزه آموزش و پرورش است.

که در ادامه به صورت خلاصه و چکیده شده ای از کارگاه آشنایی با اختلالات مهدی صارمی نژاد روانشناس بالینی به روند تشخیص و روش های درمانی پرداخته می شود.

در حیطه روانشناسی ۴ روش برای تشخیص به کار برده می شود که این روش ها را می توان به صورت زیر بیان کرد:

1. تماس اولیه : برای پیاده سازی این بخش می توان از (مقیاس رفتاری آخن باخ، مقیاس درجه بندی رفتار کانرز) استفاده کرد.
2. مصاحبه با والدین فرد : میتوان از (پرسشنامه عمومی والدین و پرسشنامه وضعیت های خانه) کمک گرفت.
3. مشاهده و مصاحبه با کودک : (که میتواند به دو روش با کنترل و بدون کنترل صورت پذیرد).
4. مصاحبه با معلمان : که در این بخش هم درجه بندی رفتاری کانرز و مقیاس عملکرد تحصیلی بهره جست.

سبب شناسی اختلال بیش فعالی (ADHD) :

عوامل ژنتیکی، عوامل روانی-اجتماعی و عوامل زیستی است که این بعد از ابعاد سبب شناسی خود شامل دو گروه است که یکی از آنها علل بروز این اختلال را ساختار و کارکرد مغز فرد دانسته و دیگر عوامل محیطی را در بروز این اختلال موثر می داند که این عوامل می توان مواردی مثل مصرف الکل در بارداری توسط مادر، کمبود وزن نوزاد هنگام تولد، مصرف سیگار والدین، تغذیه و در معرض سرب بودن و مواردی از این دست  را شامل شود.

مداخلات درمانی برای اختلال بیش فعالی (ADHD) :

درمان قطعی برای این اختلال وجود ندارد و فقط می توان علائم مربوط به آن را کاهش داد و این روند شامل بخش ها و جنبه های گسترده ای از زندگی فرد است که همگی باید مورد بازبینی قرار گیرند و به شکل کار آمدی با نظر فرد متخصص تغییر کنند تا فرد بتواند کنترل بهتری بر شرایط و نشانه های این اختلال داشته باشد این مداخلات درمانی شامل بخش هایی چون دارو درمانی، رفتار درمانی مناسب فرد و افراد خانواده او، آموزش والدین ، درمان رفتاری شناختی، تغییر رژیم غذایی و پیروی از رژیم غذایی مناسب برای فرد، درمان شناختی و نروفیدبک است.

دارو درمانی در اختلالADHD:

معمولا در این اختلال بسته به میزان درگیری فرد از دوز های مختلفی از  داروهایی چون: ریتالین، اتوموکستین، استراموکس، استاترا و... استفاده می شود.

*باید توجه داشت که دوز مناسب مصرف داروهای ذکر شده باید حتما تحت نظر متخصص تجویز و استفاده شود و از مصرف سرخود جدا خود داری شود*

نوروفیدبک در درمانADHD :

 در این درمان سنسور هایی به نام الکترود روی پوست سر فرد قرار می گیرد و فعالیت های مغز فرد ثبت و در قالب امواج مغزی نشان داده می شود (در اصل بازی کامپیوتری بدون استفاده از دست و تنها با کمک امواج مغزی فرد انجام می شود) و با استفاده از روش تنبیه و تشویق برای مثال دادن امتیاز و کم شدن امتیاز در بازی فرد پی به درک شرایط مطلوب و نامطلوب می برد. و کم کم رفتار های آسیب زا در او کاهش می یابد.

رژیم غذایی:

رژیم غذایی یکی از بخش های قابل اهمیت زندگی فرد درگیر با این اختلال است زیرا به شکل چشمگیری می تواند تاثیر بر کاهش علائم در فرد یا افزایش نشانه های او داشته باشد. لذا در اینجا هم به توضیح خوراکی های مفید و هم مضر به صورت خلاصه پرداخته می شود.

رژیم غذایی مفید برای افرادADHD :

استفاده از بسیاری از مکمل ها می تواند بهبود در روند کنترل  و کاهش علائم برای این افراد را ایجاد کند این مکمل ها شامل موارد زیر می باشند:

• امگاسه
• ویتامین B
• آهن
• زینک
• منیزم

همچنین تحقیقات نشان داده است که مصرف میوه هایی مثل: کیوی، سیب، گلابی، گریپ فروت و پرتقال هم می تواند و مفید باشد همچنین مواد غذایی چون لبنیات بز، ماهی، مرغ، مغز ها، اسفناج، حبوبات و تخم مرغ هم می توانند بسیار مفید باشند.

رژیم غذایی مضر برایADHD:

بررسی ها نشان داده است که کاهش مصرف این مواد غذایی در بهبود روند کنترل و کاهش علائم در افراد درگیر با این اختلال بسیار موثر است

• قهوه
• مصرف نوشیدنی های صنعتی و انرژی زا
• شکلات
• قند و شیرینی
• پنیر پیتزا
• غذا های یخ زده و کنسروی
• چیپس و پفک
• فست فود ها
• بستنی
• و...

درمان شناختی و حیطه یادگیری برای اختلالADHD :

• درمان تمرکز و تنش بدن
• درمان مهارت حرکتی درشت
• درمان مهارت حرکتی ظریف
• درمان مهارت دیداری
• درمان مهارت شنیداری

درمان تکانشگری و رفتاری:
در این روش درمان نیاز است که هم بر آموش والدین و هم بر روی آموزش رفتار کودک تمرکز شود، و هدف آن این امر است که کودک با کمترین میزان اضطراب و تنش که خود تشدید کننده این اختلال است به کمک همراهی والدین بتواند شیوه رفتار اثر بخش را جایگزین رفتار بد کارکرد کند.

مقالات مرتبط

نظریه رشد اخلاقی لارنس کلبرگ (1987-1927)

نظریه تفکر اخلاقی لارنس کلبرگ ، که یکی از جامع ترین و شناخته شده ترین نظریات شناختی درباب چگونگی رشد تفکر اخلاقی در گستره عمر انسان است، با الهام از نظریه رشد اخلاقی پیاژه شکل گرفت. براساس این نظریه، افراد براساس مراحل رشد شناختی، درهر گستره از زندگی خود، واجد نوع خاصی از تفکر اخلاقی می باشند. کلبرگ 3 سطح ودرمجموع 6 مرحله رشد تفکر اخلاقی را معرفی وارائه می کنند. این مراحل به صورت طولی هستند. به بیان دیگر، فرد برای رسیدن به سطح بالاتر حتما باید سطح قبلی را طی کرده باشد. ازسویی، اگر چه که همه افراد بالقوه واجد رسیدن به سطوح عالی تر هستند، اما ازآنجا که بروز تواناییهای شناختی درتمامی افراد یکسان نیست، این احتمال وجود دارد که افراد درسطوح خاصی متوقف شوند. بنابراین ممکن است فردی 70 ساله را ببینیم که درسطوح ومراحل پایینتر( مثلا مرحله 1 یا 2) متوقف مانده باشد.

بصورت خلاصه ۶ مرحله از رشد اخلاقی را که در سه سطح گسترده تر قرار دارند، به قرار زیر است:

سطح اول: اخلاق پیش عرفی
مرحله ۱، جهت گیری مبتنی بر مجازات، 
مرحله ۲، جهت گیری مبتنی بر پاداش
سطح دوم: اخلاق متعارف
مرحله ۳، جهت گیری مبتنی بر دختر و پسر خوب
مرحله ۴، جهت گیری مبتنی بر مراجع قدرت
سطح سوم: اخلاق پس عرفی
مرحله ۵، جهت گیری مبتنی بر میثاق های اجتماعی
مرحله ۶، جهت گیری مبتنی بر اصول اخلاقی.

به باور کلبرگ بسیاری از مردم هرگز از سطح دوم پا فراتر نمی گذارند. او رابطه نزدیکی بین مراحل تحول اخلاقی و مراحل تحول شناختی پیاژه می بیند و معتقد است تنها کسانی که به مراحل آخر تفکر عملیاتی صوری دست یافته اند می توانند از عهده تفکر انتزاعی برآیند و بالا ترین مرحله رشد اخلاق (سطح سه، مرحله شش ) مستلزم صورتبندی اصول اخلاقی انتزاعی و پیروی از آن ها برای دور ماندن از نکوهش خویشتن است. 

کلبرگ بر پایه یافته های پژوهشی دریافت که کمتر از ده درصد افراد ۱۶ ساله و بالاتر به تفکر «کاملا اصولی» ( مرحله ششم ) می رسند. کلبرگ کودکان را «فیلسوفان اخلاقی» که خود پرورش دهنده ارزش های اخلاقی خود هستند، دانسته است. وی بر این باور است که این ارزش ها لزوما از پدر و مادر یا همسالان آموخته نمی شوند، بلکه در نتیجه کنش شناختی متقابل کودک با محیط اجتماعی خویش پدید می آیند. گذر کودکان از یک مرحله بعدی، بیشتر از تغییر سازمان شناختی درونی ناشی می شود تا فراگیری ساده مفاهیم اخلاقی رایج در فرهنگی که کودکان در آن زندگی می کنند. گفتنی است که برخی روانشناسان با چنین دیدگاهی موافق نیستند و یاد آور می شوند که رشد وجدان با تشخیص درست و غلط، صرفا حاصل رسش (پختگی) توانایی های شناختی نیست. نگرش اخلاقی کودکان متاثر از همانند سازی آنان با والدین و نیز روش هایی است که برای تشویق یا تنبیه رفتار آنان در موقعیت های معین به کار رفته است. معیار های اخلاقی همسالان جوان و شخصیت های تلویزیونی و کتاب ها نیز نقش مشابهی در این میان دارند. بررسی ها گویای آن هستند که قضاوت های اخلاقی بر اثر تماشای سرمشق های مختلف قابل تغییر است. تماشای فرد بزرگسال که بر پایه اصولی مورد پذیرش جوانان به اظهار نظر اخلاقی می پردازد و به خاطر آن تقویت می شود و ممکن است سبب شود کودکان قضاوت اخلاقی خود را یک سطح بالاتر یا پایین تر ببرند

از سوی دیگر رفتار اخلاقی افزون بر توانایی استدلال در ارتباط با معماهای اخلاقی، به عوامل متعدد دیگری نیز بستگی دارد. دو عامل مهم در این زمینه عبارتند از :
توانایی توجه به پیامد های دراز مدت اعمال خود ( به جای توجه یه پاداش های فوری) و توانایی های کنترل رفتار خود.
عامل دیگری که اهمیتی همسان دو عامل یاد شده دارد توانایی همدلی با افراد دیگر است، به این معنی که شخص بتواند خود را به جای دیگران بگذارد. درک احساسات دیگران ما را به یاری رساندن به آن ها بر می انگیزد. .

سطح 1: سطح اخلاق پیش عرفی (4 تا 10 سالگی ): موضوع اخلاق کاملا جنبه بیرونی دارد

****دراین سطح قضاوت اخلاقی، مبتنی بر اجتناب از مجازات ویا کسب پاداش است. معیارهای اخلاقی از جانب یک نیروی مطلقه بیرونی ( خدا- خانواده، و...) تعیین می شود وفرد جهت گریز از تنبیه ویا کسب پاداش مجبور است از چنین قوانینی پیروی کند. ماهیت قوانین دراین سطح، کلی، مطلق وغیر قابل تغییراست. این سطح، خود دارای 2 مرحله است.

مرحله 1: اجتناب از مجازات یا جهت گیری تنبیه و اطاعت:(بین 4 تا 7 سالگی)

***** کار درست یعنی اطاعت از نظر بزرگتر وصاحب اختیار جهت فرار از تنبیه یعنی امور اخلاقی با قانون و عدالت یکی هستند و مساله اصلی ترسی است که از بیرون هست و تنبیهی که به دنبال آن خواهد آمد.درنتیجه فرد خودشو مجبور و محکوم به رعایت قانون میدونه.

مرحله 2: کسب پاداش یا نفع پرستی و مقاصد ابزارگونه : (7تا10سالگی)

****در این مرحله فرد باور دارد که کار اخلاقی زمانی اخلاقی است که من اون را برای خودم و دیگران به یک اندازه در نظر بگیرم و شعار "هر بد که به خود نمی پسندی با کس مکن ای برادر من " و یا ضرب المثل "یک سوزن به خودت بزن و یک جوالدوز به مردم" از همین رشد اخلاقی ناشی میشود و معنایش این است که من به نوعی برابری و معادله و معامله باور دارم...در نتیجه امور اخلاقی مادام که تقریبا یکدست و یکنواخت و در ارتباط با دیگران بصورت مساوی اعمال میشه قابل قبول است.حتی اگر این امور اخلاقی با مجازات شدید همراه باشه

*****در این مرحله است که انسان به خودش این اجازه را میدهد که فرزند خود را که کار بد و غلطی از نظر او کرده نابود کند در حالیکه ای بسا کار فرزندش ابدا بد و غلط نبوده است و شما میبینید در طول تاریخ اون زمانی که مردم رشد عقلی کمتر از ۱۰ و ۱۱ ساله داشتند به اینگونه باورها تن در میدادند و تحمیل و فشار خارجی رو به عنوان یک واقعیت غیر قابل تغییر میپذیرفتند.

*****در این مرحله کار درست یعنی اطاعت از بزرگتر وصاحب اختیار و درنتیجه دریافت پاداش

سطح 2: سطح اخلاق متعارف ( 10 تا 18 سالگی) : دورانی است که فرد دارای جنبه های درونی و بیرونی برای رعایت اصول اخلاقی میباشد.

****دراین سطح فرد تلاش دارد تا با انجام اعمال خود دیگران را خشنود سازد، بنابراین گرایش به اطاعت از قوانین دارد. دراین سطح قوانین همچنان ماهیتی مطلق دارد وغیر قابل تغییر است اما اطاعت از آن، لزوما برای اجتناب از مجازات یا کسب پاداش نیست، بلکه به دلایل دیگری است. 2 مرحله این سطح عبارتند از:

مرحله 3: کسب تحسین وتایید از جانب دیگران( ارتباطات میان فردی خوب وکسب وجهه اجتماعی یا مساله آبرو) یا همنوا شدن با دیگران در روابط بین فردی و جهت گزینی پسر خوب ، دختر خوب(10تا 13یا15 سالگی)

****در این مرحله شما با موجودی روبرو هستید که متغیر و متحول است یک روز مهربان و و رفتاری منصفانه دارد و هفته دیگر چنین نمیکنه و بخاطر همین دگرگونی در نظام اخلاقی است که فرزندان ما در این دوران میتوانند خوب یا بد و درست یا غلط عمل کنند و برخی اوقات حالات متضاد را در خودشان نشان میدهند مثلا در حالیکه با غریبه ها خوب و مهربان هستند با خواهر و برادر خود نا مهربانی میکنند و یا برعکس افرادی را میبینید که با مادر و خواهر خود مهربان هستند ولی به دلیل نگرشی که نسبت به زن دارند همیشه با همسرخود سر ناسازگاری را دارند.در این مرحله است که پدر و مادر به یکباره به فرزندشون امیدوار میشوند و یا بعد از مدتی قطع امید میکنند و دچار یاس و ناامیدی میشوند در حالیکه واقعیت مساله اینست که فرزندان ما در این سن و سال بخاطر دگرگونی در این نظام اخلاقیشون میتونن خوب یا بد و یا درست و یا غلط عمل کنند برخی اوقات حالات متضاد را درون خودشون نشون بدهند .

****در این مرحله رفتار خوب ، رفتاری است که تائید دیگران را بدنبال دارد و مردم عموماً انتظار آن را دارند ، مهم خوب بودن است .

****عمل اخلاقی، عملی است که تایید دیگران را بدنبال داشته باشد. افراد برخلاف سطح پیش عرفی، به نیت عمل اهمیت می دهند ونه به پیامد آن. رفتار خوب دراین مرحله به معنای داشتن انگیزه های خوب واحساس های میان فردی نظیر عشق، همدردی، اعتماد وتوجه به دیگران است.

مرحله 4: حفظ نظم اجتماعی، اطاعت از قانون وانجام وظیفه ( اخلاق بر اساس قانون و مقررات اجتماعی)(13یا 15 تا 18 سالگی)

****نوجوان در این ایام به دلیل بیرون آمدن از مرحله شدید خودمداری و خودمحوری موضوع را در سطح اجتماعی و به عنوان حفظ نظم و آرامش و یا امنیت و عدالت اجتماعی میبیند و برخی اوقات موضوعات را در حالیکه با آنها راحت و آسوده نیست می فهمه و میپذیره و اگر چه جنبه خارجی موضوع مطرح است اما از درون آن را پذیرا شده و با وجودیکه بصورت وظیفه ای از بیرون به او ابلاغ شده است او آن را بصورت مسوولیت فردی و شخصی خودش میگیرد و نمونه برجسته آن هنگامی است که نوجوان در وقت خطر و یا جنگ زمانیکه خود و یا دیگران را در معرض خطر ببیند در فعالیتی بسیار خطرناک مانند رفتن به جنگ شرکت میکند و داوطلب رفتن به جبهه می شود. اما اگر احتمالا بعد از مدتی احساس کند که فریب خورده است دچار خشم بسیار خطرناک و ویرانگری میشود که حتی میتواند برای دیگران در مسیر جرم و جنایت عمل کند و به همین دلیل است ژاره ای از کسانی که معمولا از چنین ماموریتهایی برمیگردند به عنوان افرادی مخالف نه تنها با جنبه ای از فعالیتهای اجتماعی و سیاسی بلکه برخی اوقات با همه سیستم و سازمان و و یا کل نظام اجتماعی میشوند.

****در این مرحله فرد وظایفی را که قبول کرده انجام می دهد و بر این باور است که قوانین باید پشتیبانی شود رفتار درست در این مرحله ، انجام وظیفه ای است که قانون و اجتماع بر عهده فرد گذاشته است .

****فرد خود را موظف می داند که به تعهدات خود، به گونه ای که جامعه تعیین کرده است عمل نماید واین امر را یک وظیفه فردی می داند. دراین مرحله برخلاف مرحله 3، افراد به جامعه به عنوان یک کل نگاه می کنند وصرف جامعه کوچک خانوادگی وروابط با اعضای خانواده یا دوستان مطرح نیست.

سطح 3: سطح اخلاق پس عرفی: مرحله ای که در آن اصول اخلاقی کاملا درونی میشود.

******دراین سطح، فرد برای نخستین بار متوجه می شود که ممکن است بین دومعیار پذیرفته شده اخلاقی تضاد وجود داشته باشد و او باید به نوعی آنها را برای خود حل وفصل کند. فرد ممکن است ضمن احترام به قوانین از نارسایی های موجود درآنها نیز آگاه شود ودریابد که افراد دیگر می توانند عقاید و ارزشهای متفاوت و مختلفی داشته باشند. دراین سطح، افراد کمتر به حفظ جامعه به خاطر خود جامعه توجه دارند و بیشتر به اصول وارزشهایی می اندیشند که جامعه ای را مطلوب می سازند.این سطح 2 مرحله دارد:

مرحله 5: درک نقش قراردادی قوانین اجتماعی ولزوم برقراری حقوق فردی(اخلاق بر اساس قرارداد اجتماعی ، ارزش ، حقوق فردی)(18تا22سالگی)

******در این مرحله آمادگی این را دارد که مسائل اخلاقی را از مصالح و منافع شخصی خارج کند و همچنان جنبه قومی و مذهبی و ملی را در ذهن دارد و اماده است نسبت به دیگران نظری بی غرض و تا حدودی بیطرف داشته باشه و به هیچ وجه رضایتی از قوانین مبتنی بر تبعیض و آزار و آسیب ندارد ولی در برخی موارد با بی خبر نگهداشتن خود به گونه ای جنبه های بد و منفی محیط اجتماعی را نادیده میگرد و یا با تاکید بر جنبه های مثبت برای خود توضیح و توجیه ویژه ای قائل است و یا ممکن است آن را بصورت مطلب جزئی و کم اهمیت و یا پیامدهای اجتناب ناپذیر حوادث اجتماعی بداند و مثلا ای بسا اگر در جنگ عده ای بیگناه کشته میشوند ان را به عنوان جنبه اجتناب ناپذیر جنگ میداند و چون جنگ را به نوعی با توجیه و توضیح میپذیره ناچار مجبور است که این جنبه را نیز بپذیرد و همین گرفتاری است که او را برخی اوقات بصورت منفعل و کاملا دور و جدا از فعالیتهای اجتماعی وا میداردو به نوعی یاس را برای او موجب میشود.

****فرد درمی یابد که قوانین ومقررات اجتماعی، قراردادی است که هدف آن تامین خواسته های اکثریت وبه حداکثر رساندن رفاه اجتماعی است. دراین مرحله، فرد صحت وحقانیت قوانین را مورد تردید وسوال قرار می دهد. مثال: یک جامعه استبدادی ممکن است به خوبی سازمان دهی شده باشد ولی یک ایده آل اخلاقی نیست. درمرحله 5 فرد از خود سوال می کند که چه عواملی سازنده یک جامعه خوب است؟ پاسخ این است که یک جامعه خوب، دارای گروههای اجتماعی مختلف دارای ارزش های متفاوتی است ولی این گروهها بر این باورند که : الف) همه مردم خواهان حقوق اولیه نظیر آزادی وزندگی وتحت حمایت قرار گرفتن هستند. ب) همه مردم می خواهند برای تغییر قوانین غیر منصفانه ورشد جامعه، شیوه های دموکراتیک را به کار گیرند.

****در این مرحله آگاهی از این دارد که افراد عقاید و ارزشهای متنوعی دارند و نیز آگاهی از این که بیشتر ارزش ها و قواعد نسبی بوده ، اما باید با رعایت بی طرفی حمایت شوند زیرا این ارزش ها و قواعد ، قراردادهای اجتماعی هستند ; بعضی ارزشها و حقوق غیر نسبی مانند "زندگی" و" آزادی" ، باید در هر اجتماعی ، بی اعتنا به نظرات اکثریت حمایت شوند .

مرحله 6: پای بندی به اصول و وجدان فردی ودرک اصول جهانی(اصول اخلاقی عالمگیر و دنبال کردن اصول اخلاقی "خود انتخابی")(بعد از 22 سالگی)

*****در این مرحله فرد کاملا جنبه های فردی و شخصی را کنار گذاشته و به مساله جنبه عمومی و جهانی میدهد و حتی در مسیر جبران اتفاقات گذشته است و آماده است گروه هایی را که مورد ظلم قرار گرفته اند به نوعی مورد توجه و اعتنای جبرانی قرار دهد و حتی به فرزندان و نوادگان انها نیز خسارت لازم را بدهد.آمادگی اینو داره که مساله اخلاقی را کاملا فراسوی قانون بدونه و باور او اینست که قانون به نوعی در خدمت اخلاق است و از انجایی که اصول اخلاقی ثابت و واحد و همیشگی و بصورت مطلقند قوانین باید با دگرگونی در خود و تغییر لازم خود را به جنبه های اخلاقی برسانند لذا به دلیل ثبات جنبه های اخلاقی به دگرگونی دائمی قانون که ناشی از تغییر دائمی شرایط و روابط است باور داردو به هیچ وجه جنبه ابدی و عمومی قانون را نمیپذیرد و در این مرحله است که جوان توجهی نه تنها به انسان که به حیوانها و حتی طبیعت داردو به نوعی مواظبت و مراقبت و محبت را درباره حیوانات واجب و لازم میداندو به هیچ عنوان زن و مرد بودن سیاه و سفید بودن و پیرو یا مخالف مذهب خودش را در محاسبات خودش دخالت نمیدهدو باور او اینست که مساله اخلاق مساله اساسی انسان است و به مجردی که انسان روبرو شد باورش این است که انسان باید از همه حمایتها و مواظبتها و مراقبتهای قانونی برای اجرا و پیاده کردن امور و اصول اخلاقی باید بهره مند شود و در این زمینه هیچ تبعیض و استثنایی را نمیپذیرد.

******این مرحله عالی ترین مرحله رشد اخلاقی است. فرد درمی یابد که فرایندهای دموکراتیک، به تنهایی، همواره به نتایجی که احساس می کنیم عدالت مدارانه است، منجر نمی شود. مثلا اکثریت جامعه ممکن است به قانونی رای دهند که حقوق اقلیتی را نادیده گیرد. دراین سطح، اصول عدالت، فرد را به اتخاذ تصمیم گیریهای مبتنی بر احترام مساوی برای همه هدایت می کند. آنچه که اریک فروم وسایر روانشناسان انسانگرا تحت نام " عشق برادرانه " از آن یاد می کنند، دراین سطح تعریف می شود. دراین مرحله ارزشهای اخلاقی درونی می شوند وفرد درقبال آنها تعهد شدیدی احساس می کند. وی نیازی به قانون ویا مجازات و... نمی بیند بلکه درستی یا نادرستی اعمال را با استناد به معیارهای درونی شده ارزیابی می کند. افرادی که به این مرحله می رسند، دارای آن نوع توانایی شناختی هستند که قادرند روشهای مناسبی را جهت مراقبت از اصول عدالت مدارانه ودرونی شده خود که منطبق با اصول عدالت جهانی است بیابند.

مثال اول :

در داستان معروف آن زن که به بیماری سرطان مبتلا شده و در حال مرگ است و شوهرش هاینز دارو را میدزدد ، جواب کودکان می تواند چنین باشد ( به نقل از کدیور،1383):

مرحله1- پاسخ موافق : او باید دارو را بدزدد چون اگر اجازه دهد زنش بمیرد به دردسر می افتد.

پاسخ مخالف :او نباید دارو را بدزدد، چون اگر این کار را بکند، دستگیر شده به زندان می افتد.

مرحله2 – پاسخ موافق : دزدیدن دارو درست است چون می خواهد زنش زنده بماند .

پاسخ مخالف : دزدیدن دارو درست نیست زیرا دارو ساز از این طریق امرار معاش می کند.

مرحله3 – پاسخ موافق : باید بدزدد زیرا اگر این کار را نکند مردم بخاطر اینکه زنش را دوست نداشته، او را سرزنش می کنند .

پاسخ مخالف: چون نزد خانواده بی حرمت می شود این کار را نباید انجام دهد .

مرحله4 – پاسخ موافق: باید دارو را بدزدد اما فقط به این نیت که پول آن را به دارو ساز بپردازد.

پاسخ مخالف : این طبیعی است که او بخواهد همسرش را نجات دهد اما دزدیدن همیشه کار خطایی است.

مرحله5 – پاسخ موافق : دزدیدن در این موقعیت واقعاً درست نبود اما اگر انجام دهد مجاز و محق است.

پاسخ منفی : افراد نمی توانند هنگامی که دچار یاس و ناامیدی می شوند دست به دزدی بزنند. ممکن است هدف خوب باشد ، اما هدف وسیله را توجیه نمی کند .

مرحله6 – پاسخ موافق : او باید بدزدد. او باید بر اساس اصل بقای زندگی و احترام به آن عمل کند .

پاسخ مخالف : اگر او دارو را بدزدد به وسیله دیگران سرزنش نمی شود، بلکه او خود را به دلیل سرپیچی از معیارهای انسانی ، چون صداقت و درستکاری ، سرزنش و توبیخ می کند .

برای مطالعه بیشتر به این مقاله از مهدی صارمی نژاد روانشناس بالینی مراجعه کنید.

****از نظر کلبرگ نوع استدلال کودکان و نوجوانان ، سطح رشد اخلاقی آنها را نشان می دهد . از نظر او استدلال آنها مهم بود نه رفتاری که از آن استدلال ناشی می شد . برای مثال امکان دارد دریک تنگنای اخلاقی چند نفر یک رفتار مشابه انجام دهند اما استدلال و قضاوتشان متفاوت باشد، ممکن است یک کودک و یک فرد بزرگسال در یک موضوع به یک صورت رفتار کنند اما با قضاوت های متفاوت.

مثال دوم :

کلبرگ در مقاله اش می نویسد "بعنوان یک مثال از یافته هایمان سیر مراحل و پیشرفت دو پسر را بر جنبه " ارزش زندگی انسان " بررسی کردیم . از پسر اول ، تامی پرسیده شد : " آیا نجات جان یک شخص مهم بهتر است یا نجات جان عده زیادی انسانهای غیر مهم؟" در 10 سالگی او پاسخ داد " همه افرادی که غیر مهم هستند چون یک مرد فقط یک خانه و شاید تعدادی اسباب و اثاثیه داشته باشد اما تعداد زیادی از مردم مقادیر بیشماری اثاثیه و پول دارند." واضح است که تامی در مرحله یک قرار دارد ، او ارزش نوع انسان را با ارزش دارایی های او مقایسه می کند . سه سال بعد در سن 13 سالگی تصور تامی از ارزش زندگی بوسیله پرسش نمایان تر می شود ، " آیا دکتر باید خواهش زنی را که مبتلا به یک مرض کشنده است و بخاطر درد شدید درخواست مرگ دارد، اجابت کند؟" ... (کلبرگ، به نقل از دیسنر و سیمونز،2000).

کلبرگ در 16 سالگی از تامی دوباره می پرسد و پاسخش مرحله 3 را نشان می داد. پسر دیگر ریچارد بود که در 13 سالگی در مورد همان پرسش جواب می دهد که پاسخش مرحله 4 و در 20 سالگی ، پاسخش مرحله 5 را نشان می دهد . “در 24 سالگی ریچارد پاسخ می دهد : زندگی انسانی مقدم بر هر ارزش قانونی و اخلاقی دیگر است ، زندگی انسانی ارزش لاینفکی دارد. ارزش فردی نوع بشر مرکزیت دارد جاییکه اصول عدالت و عشق به ارتباط های انسانی معنا می دهد. بخاطر درک ارزش زندگی انسانی و احترام متقابل برای انسان بعنوان یک فرد، این مرد جوان در مرحله 6 قرار دارد. او قدم به قدم در یک سلسله حرکت کرده است، که به یک تعریف ارزشمند از زندگی انسان صرفنظر از اجتماع و قدرت الهی رسیده است"(کلبرگ، به نقل از دیسنر و سیمونز،2000).

*****در این مثالها کلبرگ نشان می دهد که رشد اخلاقی بعد از 20 سالگی هنوز ادامه دارد اگر چه کلبرگ رابطه مستقیمی بین رشد اخلاقی و سن قائل نبود یعنی دقیقاً نمی توان گفت که کودک در چه سالی از مرحله ای به مرحله دیگر می رود همچنین معتقد بود کودک این مراحل را به ترتیب طی می کند مثلاً از مرحله یک نمی تواند به مرحله چهار برود بلکه باید مرحله دو و سه را هم طی کند . او می گفت: "سطح اخلاق پس عرفی ، زمانی در فرد استوار می یابد که وی توانایی کافی برای تفکر انتزاعی پیدا کرده و به آخرین مرحله از رشد ذهنی خود رسیده باشد ، هر فرد در درجه اول در مرحله اصلی خود قرار دارد و در عین حال ، بعضی از داوری های اخلاقی او به مرحله بعد و یا مرحله قبل از مرحله ای که اکنون در آن قرار دارد مربوط می شود"( کدیور،1383) .

****کلبرگ هم مانند پیاژه و دیگر روانشناسان شناختی ، فرآیند تحول قضاوت های اخلاقی را غیر قابل اجتناب می داند . از نظر او "تحول اخلاقی به معنی انطباق با معیارهای جامعه نیست ، در این دیدگاه با تاکید بر مرحله ای بودن تحول اخلاقی، مفهوم آمادگی برای تربیت اخلاقی را یکی از مفاهیم اساسی می داند" ( کدیور ،1383).

****کلبرگ هم چون پیاژه و کانت یادگیری انفعالی اخلاق را نمی پسندد او معتقد است که کودک یا نوجوان ، خود باید تجربه کند "یعنی قرار گرفتن فرد در موقعیت های طبیعی حل مسائل اجتماعی و اخلاقی و اندیشیدن فعالانه در باره آنهاست که موجب درونی شدن این ارزش ها می شود"(کدیور،1383).

****از نظر کلبرگ ، تشویق دانش آموزان به بحث در باره مسائل مختلف ، توجه به نظر آنها ، کمک به آنها در جمع بندی مطالب و مشارکت فعالانه آنها در مسائل اخلاقی ، از مهمترین ابزارهای معلمان در کمک به رشد قضاوت های اخلاقی دانش آموزان است . برعکس ، نصیحت و موعظه ، بی توجهی به نظرات دانش آموزان ، اداره کلاس به صورت مقتدرانه و تنبیه آنها به دلیل رعایت موارد اخلاقی،ازجمله شرایط نامناسب برای رشد اخلاقی آنها به حساب می آید"(کدیور ،1383).

نکته بسیار بسیار مهم : در تمام سنین رشد اخلاقی از رشد ادراکی یا عقل بیشتر نخواهد بود لذا اگر کسی از رشد عقلی کامل برخوردار بود ممکن است رشد اخلاقی او کامل نشده باشد یعنی به زبان ساده ما عاقل بی اخلاق داریم ولی با اخلاق بی عقل نداریم.

خودشیفتگی چیست ( Narcissistic Personality Disorder )

ریشه واژه خودشیفتگی و خودکامی به اسطوره یونانی که «نارسیوس» بود، برمی گردد.نارسیوس، مرد جوان خوش سیمایی بود که بسیار مجذوب خودش شد، به نحوی که وقتی کنار آب می نشست ارتباطی با کسی نداشت. سرانجام عاشق عکس در آب شد و پنداشت که حوری بهشتی است. بنابراین کوشید که او را بگیرد ولی چون کامیاب نشد، مایوس گردید و در پایان از این اندوه جان سپرد.این در واقع تعریف ویژگی فرد خودشیفته است. انسانی که صرفا به خویشتن می اندیشد و به قول یکی از روان شناسان صاحب نام؛)تمام نیروی روانی وی به خودش معطوف است(

حدود 7 درصد مردان و 4 درصد خانم ها در جوامع، دچار اختلال شخصیت خودشیفته هستند و حدس زده می شود در جامعه ما، ویژگی های خودشیفتگی،(نه اختلال شخصیت خودشیفته) به خصوص در مردان، خیلی بیشتر باشد.

خودشیفتگی و خودمحوری یعنی چنان محو خودت باشی که توانایی همدلی با دیگران و درک احساسات آنها را پیدا نکنی. با تعریف ساده، فرد خودشیفته، آنچنان غرق در عشق خود است که نمی تواند عاشق دیگری شود. این آدم ها بسیارمغرور و خودمحور هستندو خود را بسیار کامل و بی نیاز از هر تغییری می بینند. آنها خود را بسیار مهم می پندارند و دیگران را حقیر، کوچک و بی ارزش می شمارند. شخصیت خودشیفته و خودمحور، برای اینکه بتواند به خواسته های خود برسد، از بقیه بهره کشی و آنها را استثمار می کند.

 
۵۰ ویژگی افراد خودشیفته

بعضی از روانشناسان اعتقاد دارند همه انسان‌ها درصدی خودشیفته هستند، اما آنچه از آن به عنوان اختلال شخصیتی خودشیفتگی نام می‌برند، به مواردی گفته می‌شود که درصد خودشیفتگی بیش از حد معمول باشد. در اینجا۵۰ویژگی آدم‌های خودشیفته را برمی‌شماریم و در انتها می‌بینیم که چقدر خودشیفته هستیم.

۱-شخص خودشیفته احساس و باور و اعتقادی به بزرگی، خوبی، اهمیت و به درد بخور بودن خودش دارد که در گفتارش نیز به راحتی دیده میشود. فکر می کند تاثیر زیادی بر دیگران و زندگیشان دارد. با تمام وجود این احساس را دارد. دیگران را کمتر و کوچکتر از خود می بیند.

۲-خود را استثنایی و منحصر به فرد می داند. مثلا: نام او، بهترین اسم است، زمان تولدش بهترینه، شهر یا محلهء تولد ش جایگاه خاص تاریخی دارد و۵۰۰سال قبل فرد مهمی در آنجا متولد شده. توقع دارد دیگران او را استثنایی بدانند، ورودش به مهمانی باید کاملن محسوس باشد.

۳-فکر می کنند همیشه حق با آنهاست. دیگران باید نظر آنها را در مورد رنگها و طعمها بپذیرند و باید به حقانیت او اعتراف کنند. جایی برای گفتگو در این موارد اختلاف نمی دانند.

۴-همیشه از دیگران استفاده و سوء استفاده می کنند. مدتی به شما توجه و محبتی می کنند تا شما را به کاری بگیرند و بعد از مدتی بنا به دلایلی و به بهانه ای شما را رها می کنند.

۵-به خود حق می دهند که دیگران را میتوانند مورد استفاده قرار دهند. مثلا اگر شما یک ساعت وقت به آنها بدهید، اگر آنها برای مدت بیشتری از شما کمک خواستند، آنها فکر می کنند شما حق اعتراض ندارید.

۶-اصولن توانایی همدردی و همدلی ندارند و خود را جای دیگران نمی توانند بگذارند. از بچه های چند ماهه و چند ساله توقعات بسیار زیادی دارند. اگر ظاهرن سخن از همدردی می کنند، ولی کاملن سطحی و ظاهری است و آن حال و احساس را در آنها نمی بینید. وقتی از شما تشکر می کنند، طوری آن را ادا می کنند که خودشان در آن مطرح باشند (خودنمایی(

۷-موضوعها و مسایل خودش مهم و منحصر به فرد هستند. هیچ کسی تجربه های او را نداشته. همه چیزهای مربوط به او بی همتاست. مهمترین شب سال، تاریخ تولد اوست. مسایل عمومی خود را عجیب می داند. اگر کسی دروغ به او گفت، می گوید چطور یک نفر به دیگری دروغ می گوید یا خیانت می کند (انگار که اولین بار است چنین اتفاقی می افتد). چرا با من چنین شد، چرا من باید بیمار بشم، چرا عزیزان من باید مریض شوند.

۸-نیاز شدید به توجه دیگران دارد. باید مرکز توجه باشند. بحثهایی را که مطرح می شوند را به رشته خود مربوط می کنند و آنها را از دیدگاه رشته خود بررسی و مطرح می کنند. وقتی توانایی نواختن آلت موسیقی یا گفتن لطیفه بامزه ای ندارد، با خنده زیاد از لطیفه ای بسیار بیمزه، توجه دیگران را به خود جلب می کنند. از مردم انتظار احترام و اطاعت دارند. (پدر و مادرها: هرچه من گفتم بد و غلط را باید انجام بدهی). به دنبال بردگی و مرید و شاگرد شدن هستند. دوست دارند دیگران در خدمت آنها باشند. در ازدواج، می خواهند فرد را برای تمام وجودش داشته باشند.

۹-بسیار شکننده و حساس هستند. ظاهرن محکم هستند، ولی یک حادثه و اشتباه، یا کثیف بودن کراوات، یا اشتباه بودن کراواتی که زده اند، یا حرفی که آنها زده اند، توسط کسی که آگاه هست، تصحیح شود، به هم می ریزند. خشم و کینه و تنفر همیشگی نسبت به افراد پیدا می کنند.

۱۰-  به هیچ وجه تحمل نقد را ندارند. هیچ وقت نمی توانید صمیمانه و صادقانه نظر، باور و اعتقاد و حرفش را به نقد بکشید. اگر کار به انتقاد بکشد، جایی برای قبول و پذیرش شما نخواهد داشت. و واکنشهای تند و شدیدی را خواهد داشت.برچسبهایی که به شما می زند، کلامی که استفاده می کند، حوادث نامربوط را به یاد شما می آورد و به دیگران می گوید. مثلن در بحثهای اجتماعی و سیاسی، در مورد دایی دیوانه شما یا دختر شما که طلاق گرفته صحبت می کند که هیچ ارتباطی با موضوع ندارد.

۱۱-  در ابتدا کوشش می کند که پذیرفته شود و مورد پسند دیگران قرار بگیرد تا دیگران عقاید او را برتر از دیگران بدانند و ممکن است در ادامه کنترل خود را از دست بدهد. یا نفر اول هستند، یا نفر آخر که صحبت می کنند، و همه باید قبول کنند که مطلبش بهترین بوده.

۱۲-علاقه عجیبی دارند که مورد ستایش و پرستش قرار گیرند. تملق و چاپلوسی (حتی دروغ و زشتش) را دوست دارد.

۱۳-سخت مشغول خود و زندگی خود است. مقدار بیش از حدی از انرژی روانی اش مشغول خود است. همه چیز را از دید خود می بیند. اگر گرسنه است،۱۰۰نفر دیگر هم باید غذا بخورند. اگر خسته است، باید مهمانی تعطیل شود و همه به خانه بروند. محل پارک ماشینش باید متفاوت باشد. باید مدام نظر دیگران را راجع به خودش بداند.

۱۴-پر از غرور و تکبر است. افتخار و سرافرازی ندارد. اگر جوان است، جوانی خودش مهم است. اگر مسن است، سن بالا افتخار دارد. اگر از ده می آید، دهاتی ها مهم هستند. اگر شهری است، شهری ها مهمترند. فاصله زیادی بین خود واقعی و خود ایده آل او هست. هنگام ورود به مهمانی به صورتی می آید که همه به او خوش آمد بگویند، او را ببینند. غرور و تکبر مشخصه های او هستند و اگر کسی آن را رعایت نکند، برآشفته می شوند.

۱۵-حسادت و رقابت. حتا نسبت به کسی یا کاری که در حیطه رشته او نیست. اگر از توانایی کسی بگویید، به او بر می خورد، به دنبال عیب و ایرادی در او می گردد، و آن را بی اهمیت جلوه می دهد. اگر می بیند دیگران خانه ای خریدند، او هم باید بخرد. اگر سفر رفته اند یا فرزندی آورده اند، او هم باید این کار را بکند.

۱۶-معتقد است که باید با افراد مهم و معروف در ارتباط باشد. از خانه ای که نزدیک خانه افراد مهمی بوده صحبت می کند. داشتن رابطه با افراد مهم برایش بزرگی می آورد، و برعکس. اگر ناچار به رابطه با افراد سطح پایین جامعه داشته باشد، آنرا مخفی می کند.

۱۷-  انتظار دارد که رفتار مردم با او باید با دیگران متفاوت باشد. همه باید برای من از جای خود بلند شوند. فقط به من بگویند که خوش آمدی. فقط باید به من بگویند که چقدر آگاه و دانایید.

۱۸-  پر از توقع و انتظار هستند. می خواهند که اولین نفر باشند که دعوتشان می کنید. انتظار دارند اگر۳ساعت هم دیر به مهمانی آمد، کسی شام نخورد. توقع و انتظار آنها همیشه با خشم همراه هستند که چرا دیگران متوجه نیستند. حتا برای پرواز هواپیما وقتی که به موقع است و آغاز یک تئاتر و کنسرت هم ناراحت می شوند.

۱۹-  انتظار دارد همه قدر او را بدانند و از کاری که کرده تعریف کنند و همه از آن با خبر باشند.  اگر مادر یا پدر بوده، فرزندان باید از خوبی های او بگویند.

۲۰-  دیگران را به عنوان شئی و کالا می بیند. برای انسان، ارزش انسانی قائل نیست. دیگران را به عنوان نردبانی می بیند که مایل است از آن بالا برود.انسانها وقتی ارزش دارند که او به آنها توجه و یا از آنها استفاده می کند.با ازدواجش، ********ری از محبت و لطفش به روی آن فرد و خانواده اش و مردم شهر انداخته و همه باید از او تعریف کنند.

۲۱-بی اعتنا به قانون و حتا اصول اخلاقی است. ظاهرن آن را حفظ می کنند، ولی انتظار دارد برای او استثناء قایل شوند. اگر کسی نمی تواند وارد این ساختمان شود، به او اجازه دهند. برای خود جنبه ای از استثناء قایل است.برخورد صاحب مغازه باید با او بسیار متفاوت باشد. قوانین و اصول اخلاقی در حد تعبیر و تفسیر او اهمیت پیدا می کنند. اعتنایی به قوانین و مقررات ندارد ولی از دیگران توقع و انتظار عمل به آنها را دارند.

۲۲-در کارها اصرار می کند. شما را وادار به کاری می کنند. با گفتن مکرر و تحت فشار قرار دادن شما. کارها را تعقیب می کند و تا رسیدن به نتیجه نهایی نمی ایستد. به گونه های مختلف فشار وارد می کند، تهدید، تشویق، خواستن از مادر شما برای تماس با شما…

۲۳-در مورد خودش، نظری واقع بینانه ندارد. در زمان نقد و قضاوت، خودش را آنگونه که هست نمی بیند. در آینه فکر می کنه که این صورت صورت او نیست. وقتی عکس خود را می بیند، چون تصوری که از خودش دارد، غیر از چیزی است که در عکس هست، خوشحال نمی شود و از یک سن و سالی به بعد دیگر حاضر به گرفتن عکس نیست.

۲۴-  برای همه چیز توضیح و توجیه دارد. توان این را دارد که با وجود اینکه کاری بد و غلط کرده، آن را آنقدر بپیچاند که به نوعی خوب جلوه دهد.

۲۵-این فرد اصولا می تواند در روابط احساسی و عاطفی، دیگران را آزار دهد و در روابط جنسی حالتی از خشونت و دیگر آزاری دارند.

۲۶-زمینه ای برای فرافکنی حالات خود دارد. احساس خود را واقعیت خارجی می داند. احساس خود را ملاک ارزیابی و اندازه گیری میداند. تصور می کند اگر او از چیزی لذت می برد، هرچند برای دیگری دردآور است، او هم بالاخره لذت می برد و یا خواهد برد. فکر می کنند اگر کسی به خاطر دیگری رنج ببرد، آدم خوبی بوده و عشق خود را به او نشان داده است.

۲۷-  به دلیل اینکه موجوداتی بدون مقصود و بدون معنی در زندگی هستند، ولی چون هدف جو و به دنبال هدفهای مشخصی در زندگی هستند، و در سطح می دوند، با اینحال حوصله شان از خودشان سر میرود. اغلب همه چیز را به صورت حداقل به پایان میبرند. اگر مدرک باید بگیرند، در حد قبولی، اگر کاری را باید انجام دهند، هم همینطور.

۲۸-زمینه ای برای دلیل تراشی و خیال بافی دارند. موضوعات را با استدلالهای عجیب و غریب همراه می کنند. اگر آسیبی به شما زدند، می گویند که این آسیب باعث آگاهی شما می شود تا دیگر گرفتار مسایل دیگر نشوی.

۲۹-موجوداتی تنها هستند. خود و دیگران را بد میدانند. فکر می کنند از رابطه جز درد و رنج چیزی به دست نمی آید. تنها و بی کس اند. جدا هستند. ادعای استقلال می کنند ولی بدون رابطه با دیگران، جدا از دیگران هستند. وجودی خالی دارند، و این حوصله شان را از خود و زندگی سر میبرد. آماده اند دیگران و یا چیزی را در خود جا دهند و یا به نوعی وجود خالی دیگری را پر کنند.

۳۰-با واقعیت دنیای خارج خود کاری ندارند. تصورات و تخیلات خود را واقعی می دانند.
۳۱-بیشتر اوقات آرزوهای خود را به عنوان واقعیت می بینند. اگر چیزی را دوست دارند، آن اتفاق افتاده است. و متوجه نیستند که این اتفاق مربوط به آینده هست.

۳۲-در مورد گذشته و آینده همیشه با اغراق و کوچک و بزرگ کردنهای عجیب و غریب همراهند. اگر بخواهند مهمانی را مهم جلوه دهند، آنگونه تعریف می کنند که انگار چنین مهمانی تا بحال اتفاق نیفتاده. و اگر بخواهند آن را خراب کنند، به عنوان یکی از بدترین حوادث زندگی خود می کنند.
۳۳-کوشش می کنند که همیشه جالب و جذاب باشند. در آرایش خود، بیان خود، برخوردشان، کاربرد لغات و کلماتشان میشود دید.

۳۴-حالت همیشه قانع و راضی کننده دیگران دارند. دیگران را مجبور به رسیدن به نتیجه ای می کنند که مورد توجه آنها بوده است.

۳۵-  گفتار کلی دارند. مباحث را در جزییات نمی بینند و می توانند منظور خود را به راحتی به هر طرفی حرکت بدهند و معمولا در نظراتشان دقت وجود ندارد.

۳۶-فکر می کنند که از عهده همه کارها بر می آیند. اگر از اول به دنبال نقاشی رفته بودند، الان نقاش بزرگی بودند.

۳۷-تفاوتها و اختلافات کوچکی را که دیگران با آنها دارند را می بینند. اگر حرفی بزنید که کمی با آنها مختلف و متفاوت باشد، آنرا به عنوان یک اشکال و زمینه ای برای کوبیدن شما و جنگی بزرگ می دانند.
۳۸-چون بی توجه، بی اعتنا هستند و به بود و نبود یا تغییرات دیگران اهمیت نمی دهند، از دید آدمهای سطحی به نظر خونسرد و مطمئن و در کنترل هستند.

۳۹-ادعاها و گفتارهای دروغ و فریبنده زیادی دارند. بعضی وقتها پس از گذشت زمان، آن دروغ ها را به شکل واقعیت می بینند.

۴۰-افرادی ظاهرا یا واقعا زیرک و زرنگ هستند. توانایی دارند که بازیهای مختلف کنند و نه تنها با دیگر فریبی بلکه با خود فریبی، به برخی از اهدافشان برسند چون توانایی تحریک و شستشوی مغزی خود را هم دارند.

۴۱-موجوداتی هستند که دیگران را حسود، ناتوان، بیمار، گرفتار، ابله و نادان میبینند. تصور می کنند که هر کسی که در مورد آنها چیزی می گوید، غرض و مرضی دارد که او را که برتر از دیگران است را خراب کند.

۴۲-  در ظاهر رعایت ادب و آداب اجتماعی را می کنند و به مقدار زیاد می توانند خود را کنترل کنند، ولی در شرایط کمی نامناسب و زمانی که تحت فشار هستند، اداره خود را از دست می دهند و بسیار بددهن و بد زبان می شوند و لغاتی را به کار می برند که مناسب آن شرایط نیست. اگر شرایط از حد بگذرد و در تنگنا قرار گیرند، وجود متعفن خود را نشان می دهند. در آغاز ماری خوش خط و خال بودند ولی در شرایط فشار، کسی را از نیش خود بی نصیب نمی گذارند.

۴۳-زمینه ای برای برانگیختگی خود دارند. با رفتن سراغ تصورات خود، احساس بزرگی و عظمت کنند و خود را بی نیاز و به دور از دیگران بدانند. مدتی در خانه بمانم تا دیگران قدرم را بدانند و در همین حال کتابی بنویسم که در جامعه مطرح شود،…

۴۴-معمولا از انرژی بسیار برخوردارند، و افرادی بسیار فعال و پرکار هستند. وقت زیادی برای خواب و استراحت ندارند. فکر می کنند خود را باید به همه چیز برسانند و در زمینه های مختلف درگیر هستند و فعالیتهای متنوعی دارند. حتا با اینکه تخصصی در زمینه ای ندارند، حاضر هستند برای کارشناسان آن رشته سخنرانی کنند.

۴۵-ترس عجیبی از عادی دیدن و معمولی بودن خود دارند. از انسانهای عادی و معمولی بدشان می آید.
۴۶-از اشتباه و شکست خود و اینکه مردم از آنها بد بگویند بدشان می آید. پس محافظه کاری می کنند و دیگران را به جلو می اندازند تا مطمئن شوند. اشتباه را پنهان می کنند و از آن نمی آموزند. یا مسئولیت آن را به عهده دیگری می اندازند. درگیر مسابقه ای نمی شوند مگر اینکه بدانند که حتما برنده اند.

۴۷-چیز ناقص و ناکامل را بد و غلط می دانند. اعتقاد دارند: یا مهمانی نده، یا جوری بده که زبانزد همه شود. نباید کاری کرد، مگر اینکه بهترین باشد. نوعی کمال پرستی دارند. نسبت به بعضی کارها وسواس شدیدی پیدا می کنند و وقت و نیروی شدیدی صرف آن می کنند.

۴۸-در مورد موفقیتهای داشته و نداشته خود بسیار اغراق می کنند. چنین و چنان بوده اند و در بین دوستان چنین جایگاهی داشته اند.

۴۹-مخالفت و مقاومت دیگران را با بی رحمی درهم می شکنند. فقط از سر راه دورتان نمی کنند، بلکه از سر راه بر می دارند. در مورد بچه های خود که مخالفتی با نظر آنها می کنند، برخوردی عجیب و خشن می کنند.

۵۰-غالبا به دنبال جانشین کردن چیزی با چیز دیگری هستند. اگر نتوانستند با مطلبی توجه کنند، با رقصهای عجیب و غریب یا انتقاد از موسیقی یا هوا یا هزینه جشن، توجه دیگران را جلب می کنند. از موضوعی به موضوع دیگر و از راهی به راههای دیگرمی روند.

نتیجه:
اگر۱۵مورد از این موارد در شما دیده شد، گرایشهای خفیفی از خودشیفتگی داریم.

اگر بین ۱۵تا۲۵هستیم، گرفتار خودشیفتگی هستیم.

اگر از۲۵میگذرد، احتمالا گرفتار این اختلال شخصیتی هستیم.


مطالب فوق بر گرفته از کارگاه اختلالات شخصیت مهدی صارمی نژاد روانشناس بالینی شیراز می باشد.